ประวัติการจัดตั้ง "กรมช่างโยธาทหารอากาศ"

        เครื่องบินเครื่องแรกของโลกซึ่งประดิษฐ์โดย ๒ พี่น้องตระกูลไรท์ ชาวอเมริกัน ได้ขึ้นบินได้เป็นผลสำเร็จเมื่อ พ.ศ.๒๔๔๖ และได้รับการพัฒนาเรื่อยมา ต่อมานานาชาติมีแนวความคิดที่จะนำเครื่องบินมาใช้ในกิจการทหาร ซึ่งประเทศไทยก็มีแนวความคิดดังกล่าวเช่นกัน จอมพล พระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมหลวงนครไชยศรีสุระเดช เสนาบดีกระทรวงกลาโหม และจอมพล สมเด็จเจ้าฟ้ากรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ เสนาธิการทหารบก ได้ทรงเห็นความสำคัญของการบินเพราะได้ทรงสดับตรับฟังข่าวคราวการพัฒนาปรับปรุงการบินในต่างประเทศอยู่เสมอมา จำเป็นที่ประเทศไทยจำต้องมีเครื่องบินไว้ใช้ป้องกันประเทศ ประกอบกับในระยะนั้น (๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ.๒๔๕๔) ชาวเบลเยี่ยมได้นำเครื่องบินแบบออร์วิลไรท์เข้ามาแสดงการบินให้ประชาชนไทยชมที่สนามม้าสระปทุม จึงเป็นแรงกระตุ้นให้ทั้ง ๒ พระองค์ทรงจัดตั้งแผนกการบินขึ้นในกองทัพบก เมื่อ พ.ศ.๒๔๕๖

       แผนกการบินได้ถือกำเนิดขึ้นที่สนามม้าปทุมวัน (สนามราชกรีฑาสโมสรในปัจจุบัน) เป็นเวลา ๑ ปี จากนั้นได้ย้ายที่ตั้งจากตำบลปทุมวัน มาตั้งที่ ตำบลดอนเมือง และได้รับการยกฐานะขึ้นเป็นกองบินเมื่อ ๒๗ มีนาคม พ.ศ.๒๔๕๗ กองบินทหารบกได้รับการยกฐานะขึ้นเป็นกรมอากาศยานทหารบก เมื่อ ๑๙ มีนาคม พ.ศ.๒๔๖๑ ต่อมาได้รับการเปลี่ยนชื่อจาก กรมอากาศยานทหารบก เป็น กรมอากาศยาน เมื่อ ๑ ธันวาคม พ.ศ.๒๔๖๔ เนื่องจากกระทรวงกลาโหมพิจารณาเห็นว่าชื่อเดิมไม่เหมาะสมกับความหลากหลาย ของภารกิจที่ต้องปฏิบัติกรมอากาศยานได้เจริญก้าวหน้าขึ้น มีภารกิจที่จะต้องปฏิบัติมากขึ้น จึงได้รับการเลื่อนฐานะขึ้นเป็นกรมใหญ่ ขึ้นตรงต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม และมีชื่อใหม่ว่า กรมทหารอากาศ ตั้งแต่ ๑๒ เมษายน พ.ศ.๒๔๗๘ และในปีเดียวกันนี้เอง ได้มีการแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหารโดยกำหนดให้มีเครื่องแบบทหารอากาศ เพิ่มขึ้นมาอีกเหล่าหนึ่งเมื่อวันที่ ๙ เมษายน พ.ศ.๒๔๘๐ กรมทหารอากาศได้รับการยกฐานะขึ้นเป็น กองทัพอากาศ โดยสมบูรณ์ และมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าให้ นาวาอากาศเอกพระเวชยันต์รังสฤษฎ์ เจ้ากรมทหารอากาศ เป็น ผู้บัญชาการทหารอากาศ คนแรกของกองทัพอากาศไทย

กำเนิดกรมช่างโยธาทหารอากาศ (พ.ศ.๒๔๘๒-๒๔๙๑)

       องค์กรขนาดใหญ่ระดับกองทัพ จำเป็นต้องมีหน่วยที่รับผิดชอบเกี่ยวกับการก่อสร้าง และการบูรณะซ่อมแซมระบบสาธารณูปโภค การก่อสร้างอาคารสถานที่ การสร้างสนามบิน ถนน การติดตั้งระบบไฟฟ้า ประปา และสิ่งอำนวยความสะดวกต่าง ๆ กองทัพอากาศจำเป็นต้องมีหน่วยที่รับผิดชอบงานที่กล่าวมาแล้ว ซึ่งเป็นหัวใจของกองทัพอากาศให้อยู่ในสภาพที่สมบูรณ์พร้อมใช้งานไม่ว่าจะเป็นภาวะปกติหรือในยามสงคราม หน่วยงานที่ได้รับมอบหมายให้รับผิดชอบความหลากหลายของงาน คือ กรมช่างโยธาทหารอากาศ

       กรมช่างโยธาทหารอากาศ ได้ก่อกำเนิดขึ้นมาจากหน่วยงานเล็ก ๆ หน่วยหนึ่ง เมื่อ ๑ ตุลาคม พ.ศ.๒๔๘๒ เป็นหน่วยขึ้นตรงกองทัพอากาศ เรียกว่า แผนกโยธาพาหนะ กำเนิดขึ้นหลังจากที่ กรมทหารอากาศ ได้รับการยกฐานะเป็น กองทัพอากาศ ซึ่งห่างกันเพียง ๒ ปี ๕ เดือน ๒๑ วัน (กองทัพอากาศ ได้รับการสถาปนาเป็นกองทัพ เมื่อ ๙ เมษายน พ.ศ.๒๔๘๐) หัวหน้าแผนกโยธาพาหนะคนแรกคือ นาวาอากาศโท หลวงประดิษฐ์เวหาสยาน (ถนอมวาระรังษี) ตั้งกองบังคับการอยู่ที่โรงเก็บเครื่องบินหลังที่ ๔ ด้านทิศตะวันตกของสนามบิน ใกล้กับหมวดเสนารักษ์ (อยู่ในบริเวณของการท่าอากาศยานกรุงเทพ ฯ ในปัจจุบัน) และมีการจัดหน่วยดังนี้

      -กองบังคับการ มีหัวหน้ากองบังคับการเป็นผู้บังคับบัญชา เจ้าหน้าที่มีหน้าที่ในการรับ – ส่ง โต้ตอบเก็บรักษาบรรดาสรรพเอกสาร และหนังสือราชการทั่วไป รักษาแบบธรรมเนียม ทำสัญญาในการก่อสร้างหรือจัดซื้อ และเป็นที่ปรึกษาในทางกฎหมายสำหรับแผนก ฯ เบิกจ่ายเครื่องใช้ประจำแผนก ฯ ทำประวัติทะเบียนของข้าราชการ ตลอดจนการเบิกจ่ายสิ่งของเครื่องใช้ราชการภายในแผนก ฯ

      -กองพาหนะ มีแม่กองพาหนะเป็นผู้บังคับบัญชา เจ้าหน้าที่มีหน้าที่ในการขนส่งทั้งทางบก ทางน้ำ (เว้นรถไฟ) ฝึกอบรมเจ้าหน้าที่ให้สามารถใช้ตรวจแก้ และขับขี่พาหนะ จัดหาวัสดุอุปกรณ์ และแจกจ่ายพาหนะทุกชนิด (เว้นรถไฟ)

      -กองสนามบิน-ถนน มีแม่กองสนามบิน-ถนน เป็นผู้บังคับบัญชา เจ้าหน้าที่แบ่งหน้าที่ออกเป็น ๒ หน้าที่ คือ
๑. หน้าที่สนามบิน ทำการสร้างสนามบินของกองทัพอากาศทั่วราชอาณาจักร และซ่อมหรือเปลี่ยนแปลงให้ใช้การได้ดีอยู่เสมอ
๒. หน้าที่ถนน มีหน้าที่สร้าง และซ่อมถนน-สะพานของหน่วยต่าง ๆ ในกองทัพอากาศให้ใช้การได้ดีอยู่เสมอ

การซ่อมสนามบินนั้น ถ้าเป็นการซ่อมเล็ก ๆ น้อย ๆ สำหรับสนามบินประจำกองบิน ให้เป็นหน้าที่ของผู้บังคับบัญชาของกองบินนั้น อำนวยการ และจัดการเอง (เว้นที่ดอนเมือง) สำหรับการสร้าง-การซ่อมสนามบิน ซึ่งไม่มีกองบินประจำ การซ่อมใหญ่ในสนามบินทั้งหมดจึงจะเป็นหน้าที่ของส่วนราชการในแผนกนี้ส่วนถนนและสะพานนั้น หน้าที่ของแผนกนี้ทำเฉพาะการซ่อมใหญ่ และการสร้างเท่านั้น การซ่อมย่อยให้เป็นหน้าที่ของผู้บังคับบัญชาหน่วยเจ้าของถิ่น (เว้นที่ดอนเมือง) เป็นผู้จัดและอำนวยการเอง

       -กองไฟฟ้า-ประปา มีแม่กองไฟฟ้า-ประปา เป็นผู้บังคับบัญชา เจ้าหน้าที่แบ่งออกเป็น ๓ หน้าที่ คือ
๑. หน้าที่ไฟฟ้า มีหน้าที่ในการไฟฟ้า คือ จัดวาง จัดตั้งซ่อมแซมตรวจแก้ไฟฟ้าและควบคุมดูแลอำนวยการใช้ การแก้ไขเครื่องทำไฟฟ้าของกองทัพอากาศ

๒. หน้าที่ประปา มีหน้าที่ในการจัดวาง ซ่อมแซม ตรวจแก้ประปา และควบคุมดูแลอำนวยการใช้การแก้ไขเครื่องสูบน้ำของกองทัพอากาศ
๓. หน้าที่โทรศัพท์ มีหน้าที่ในการควบคุมการใช้ การตรวจแก้เปลี่ยนแปลงรื้อย้ายโทรศัพท์ภายในกองทัพอากาศ กับดูแลควบคุมโทรศัพท์ซึ่งต่อออกไปภายนอกด้วย

       -กองอาคาร มีแม่กองอาคารเป็นผู้บังคับบัญชา เจ้าหน้าที่มีหน้าที่ในการสร้าง คือรับงานเบิกของ จ้างแรงงาน และดำเนินการสร้างอาคารต่าง ๆ กับมีหน้าที่ในการซ่อม คือ ตรวจสภาพของอาคาร ซ่อม และเปลี่ยนแปลงบรรดาอาคารต่าง ๆ กองคลัง มีแม่กองคลังเป็นผู้บังคับบัญชา เจ้าหน้าที่มีหน้าที่ในการจัดหา เก็บรักษา จ่ายพัสดุ ซึ่งเกี่ยวกับโยธาพาหนะของหน่วยต่าง ๆ ในกองทัพอากาศต้องการใช้ แบ่งแยกหน้าที่ออกเป็น
๑. หน้าที่ในทางธุรการ งานสั่งซื้อ และคิดอัตราพัสดุ
๒. หน้าที่ในการจัดหา เก็บรักษาและจ่ายพัสดุในการอาคาร การไฟฟ้า-ประปา-โทรศัพท์ การถนน สนามบิน และพาหนะ

       -กองแบบแผนและสถิติ มีแม่กองแบบแผน และสถิติเป็นผู้บังคับบัญชา เจ้าหน้าที่มีหน้าที่ออกแบบ คือ ค้นหาแบบ พิจารณาแนะนำ คำนวณ เขียนแบบ ตรวจแบบ พิมพ์แบบ และทำสถิติของอาคาร-ไฟฟ้า-ประปา-โทรศัพท์-สนามบิน-ถนน-พาหนะ ตลอดจนสถิติราคาของในท้องตลาด